Kaynak kütüphanesi

AB dışındaki tesis operatörleri için SKDM uygulama rehberi (Türkçe çeviri)

Özgün adı: Guidance document on CBAM implementation for installation operators outside the EU

Avrupa Komisyonu (Türkçe çeviri duyurusu: T.C. Ticaret Bakanlığı) · yayın 13.05.2024 · Komisyonun geçiş dönemi sürümünün Türkçe çevirisi; İngilizce rehber seti sonradan güncellendi

Mekanizmayı AB'li ithalatçı değil üretici gözünden anlatan tek Türkçe resmî rehberdir; veri toplama altyapısını kurmak isteyen tesis için başlangıç noktasıdır.

İçinde ne var

• AB dışı üretim tesisinin sistem sınırlarını, üretim süreçlerini ve ürünlerini nasıl tanımlayacağına ilişkin adımlar
• Gömülü emisyon hesabında doğrudan ve dolaylı emisyon ayrımı, faaliyet verisi ve emisyon faktörü kullanımı
• AB'li alıcıya iletilecek veri setinin içeriği ve iletişim şablonunun doldurulma mantığı

İlgili kritik tarihler

• 01.01.2026Dönem başlangıcıCBAM kesin döneminin başlangıcıKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 30.09.2027Son tarih 2026 ithalatı için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimiKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı — AB dışındaki tesis operatörleri için SKDM rehberinin Türkçe çevirisi · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
Avrupa Komisyonu — CBAM legislation and guidance · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı Penceresinden Yeşil Sanayi Rehberi

Ege Bölgesi Sanayi Odası (EBSO)

Bölgedeki sanayicinin diliyle yazılmış giriş seviyesi rehberdir; konuya ilk kez bakan firmanın kavram haritasını kurmasına yardımcı olur.

İçinde ne var

• Avrupa Yeşil Mutabakatı'nın iklim politikası ve ekonomik dönüşüm boyutlarının sanayici gözünden anlatımı
• Dijital ve yeşil dönüşümün birlikte ele alındığı çerçeve ve sanayiye yansımaları
• Oda bünyesindeki yeşil sanayi kaynakları, çevre ödülleri ve Ticaret Bakanlığı kaynaklarına yönlendirmeler

Kaynak: EBSO — Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı Penceresinden Yeşil Sanayi Rehberi · erişim 27.08.2026 · güven kademesi B
EBSO — Yeşil Sanayi · erişim 27.08.2026 · güven kademesi B · son doğrulama 27.08.2026

İklim Değişikliği Başkanlığı — Mevzuat sayfası

İklim Değişikliği Başkanlığı

Türkiye'nin iklim mevzuatının güncel hâlini tek yerden izlemeye yarayan resmî kaynaktır; ikincil düzenlemeler burada yayımlanır.

İçinde ne var

• Altı başlık: kanunlar, yönetmelikler, tebliğler, genelgeler, yönergeler ile usul ve esaslar, taslaklar
• Emisyon ticareti, yerel iklim değişikliği eylem planları, ozon tabakasını incelten maddeler ve florlu sera gazları yönetmelikleri
• Yayımlanmadan önce görüşe açılan taslak metinlerin izlenebildiği ayrı bir taslaklar bölümü

İlgili kritik tarihler

• 01.01.2026Dönem başlangıcıTürkiye ETS pilot uygulama döneminin başlangıcıKaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı · erişim 28.08.2026
• 31.12.2027Dönem bitişi Türkiye ETS pilot uygulama döneminin bitişiKaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı · erişim 28.08.2026
• 01.01.2028Dönem başlangıcı Türkiye ETS birinci uygulama döneminin başlangıcıKaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı · erişim 28.08.2026
• 30.04.2029Dönem bitişi Türkiye ETS pilot döneminin kapanışı (teyit edilemedi)Kaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026

Kaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı — Mevzuat · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

İzmir'in Yeşil ve Mavi Büyüme Görünümü Raporu

İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) · yayın 01.04.2025

İzmir'deki firmanın kendi sektörünün bölgesel yeşil dönüşüm önceliklerini görmesini sağlar; bölgesel destek ve program tasarımının dayanağıdır.

İçinde ne var

• İzmir'in yeşil ve mavi büyüme perspektifinden mevcut durum değerlendirmesi
• Sektörel ve mekânsal önceliklendirme çalışmasına dayanan bölgesel dönüşüm çerçevesi
• Aynı sayfada tekstil, rüzgâr, jeotermal, biyogaz ve yeşil bina konularındaki bölgesel raporlar

Kaynak: İZKA — Yeşil Büyüme Raporları · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Sanayide Yeşil Dönüşüm (SYD) — Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü sayfası

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü · yayın 01.12.2025

Yeşil dönüşümün Türkiye'deki çevre izni ayağını gösterir; ihracat yapmayan yurt içi odaklı üretici için de doğrudan uygulanan bir çerçevedir.

İçinde ne var

• Temiz üretime geçiş, kaynak verimliliği, döngüsel ekonomi ve entegre kirlilik önleme çerçevesi
• Sanayide Yeşil Dönüşüm belgesinin kademeli yapısı ve çevre izniyle ilişkisi
• Altı sektör için mevcut en iyi teknikler puan tabloları: enerji, metal, mineral, kimya, atık, diğer üretim

Kaynak: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — Sanayide Yeşil Dönüşüm · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) Firma Rehberi

Ankara Sanayi Odası — Çevre ve İklim Değişikliği Müdürlüğü · yayın 01.04.2026

Mekanizmayı hiç bilmeyen bir firmanın kısa sürede okuyabileceği, adım adım kontrol listesiyle biten Türkçe uygulama rehberidir.

İçinde ne var

• Kilit kavramlar tablosu: gömülü emisyon, yetkilendirilmiş beyan sahibi, sertifika, spesifik gömülü emisyon
• Firma hazırlık adımları: kapsam tespiti, rol belirleme, tesis ve üretim süreci tanımlama, veri toplama
• Emisyon hesaplama esasları ve firmanın kendi hazırlık düzeyini işaretleyebileceği kontrol listesi

İlgili kritik tarihler

• 01.01.2026Dönem başlangıcıCBAM kesin döneminin başlangıcıKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 30.09.2027Son tarih 2026 ithalatı için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimiKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026

Kaynak: Ankara Sanayi Odası — SKDM Firma Rehberi · erişim 27.08.2026 · güven kademesi B · son doğrulama 27.08.2026

Ticaret Bakanlığı Yeşil Mutabakat portalı

T.C. Ticaret Bakanlığı

İhracatçı firmanın Avrupa Yeşil Mutabakatı konusunda Türkçe resmî bilgiyi bulacağı ilk adrestir; Komisyon rehberlerinin çevirileri buradan duyurulur.

İçinde ne var

• Altı bölüm: genel bilgi, Avrupa Yeşil Mutabakatı, eylem planı ve çalışma grubu, sınırda karbon düzenlemeleri
• Duyurular bölümünde Avrupa Komisyonu rehberlerinin Türkçe çevirileri ve sektörel bilgilendirme seminerleri
• Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği (Responsible programı) hakkında bilgilendirme sayfası

İlgili kritik tarihler

• 01.01.2026Dönem başlangıcıCBAM kesin döneminin başlangıcıKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı — Yeşil Mutabakat · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Ticaret Bakanlığı — Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmaları sayfası

T.C. Ticaret Bakanlığı

Mekanizmanın Türkiye tarafındaki resmî muhatabı Ticaret Bakanlığı'dır; bu sayfa mevzuat metni yerine uygulamaya dönük Türkçe açıklama sunar.

İçinde ne var

• Mekanizmanın kapsamı, işleyişi ve ihracatçıyı ilgilendiren yükümlülüklere ilişkin Türkçe bilgilendirme
• Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan hesaplama şablonları ve sektörel rehberlere yönlendirmeler
• Sektörel bilgilendirme seminerleri ve güncel gelişmelerin duyurulduğu bağlantılar

İlgili kritik tarihler

• 01.01.2026Dönem başlangıcıCBAM kesin döneminin başlangıcıKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 01.01.2026YürürlükCBAM yıllık kütle eşiği (de minimis muafiyeti) — 50 tonKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 30.09.2027Son tarih 2026 ithalatı için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimiKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı — Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmaları · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

TÜRKAK akredite kuruluş arama sistemi (sera gazı doğrulayıcıları dâhil)

Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK)

Doğrulayıcı veya belgelendirme kuruluşu seçilirken tarafsız kaynak budur; İZSİAD danışman dizini tutmaz, kurumun kendi resmî listesine yönlendirir.

İçinde ne var

• Akredite kuruluşların kuruluş adı, akreditasyon numarası ve kapsamına göre sorgulanabildiği resmî arama aracı
• Sera gazı emisyonu doğrulayıcıları ayrı bir akreditasyon programı olarak listelenir
• Sistem ve ürün belgelendirme, muayene ve laboratuvar akreditasyonları da aynı sorgudan görüntülenir

İlgili kritik tarihler

• 30.04.2027Periyodik Yıllık sera gazı emisyon raporunun sunulması (her yıl 30 Nisan)Kaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026
• 30.09.2027Son tarih 2026 ithalatı için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimiKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026

Kaynak: TÜRKAK — Akredite Kuruluş Arama (ASİST) · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
TÜRKAK — Kurumsal ana sayfa ve akreditasyon istatistikleri · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Resmî Gazete) · yayın 27.08.2026 · Resmî Gazete sayı 33353

Ulusal emisyon ticaretinin işleyiş kurallarını belirleyen ana yönetmeliktir; kapsamdaki tesisin izin, izleme, doğrulama ve tahsisat süreci burada tanımlanır.

İçinde ne var

• Dört kısım: genel hükümler, emisyon ticaret sistemi, izleme-doğrulama-raporlama, yaptırımlar ve son hükümler
• Tahsisat dağıtımı, ücretsiz tahsisat, birincil ve ikincil piyasa, piyasa istikrar mekanizması ve İşlem Kayıt Sistemi
• Yedi ek: kapsam faaliyet listesi, sera gazları, izin başvuru belgeleri, izleme metodoloji planı, doğrulama esasları

İlgili kritik tarihler

• 27.08.2026YürürlükTürkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliğinin yürürlüğe girmesiKaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026
• 27.10.2026Son tarih Pilot dönem tesisleri için ilk İzleme Metodolojisi Planının sunulması

  Ön koşul: Bu tarih, yalnızca PİLOT UYGULAMA DÖNEMİ KAPSAMINDAKİ işletmelere işler. Pilotun kapsamı Yönetmelik Geçici md.1 uyarınca Karbon Piyasası Kurulunca belirlenir ve bu belirleme bu kaydın son doğrulandığı tarih itibarıyla yapılmamıştır. Bu nedenle bir işletme, bu yükümlülüğün muhatabı olup olmadığını Yönetmelikten okuyamaz; kapsam İklim Değişikliği Başkanlığı ile teyit edilir. Tarih gösterilen her yüzeyde bu koşulluluk aynı görünürlükte verilir.

  Kaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026
• 27.08.2026YürürlükTürkiye ETS kapsam eşiği: yıllık 50.000 tCO2eKaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026
• 01.01.2026Dönem başlangıcıTürkiye ETS pilot uygulama döneminin başlangıcıKaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı · erişim 28.08.2026
• 31.12.2027Dönem bitişi Türkiye ETS pilot uygulama döneminin bitişiKaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı · erişim 28.08.2026
• 09.07.2028Son tarih Sera gazı emisyon izni için tanınan üç yıllık sürenin bitişiKaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026
• 30.04.2027Periyodik Yıllık sera gazı emisyon raporunun sunulması (her yıl 30 Nisan)Kaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026
• 30.11.2029Periyodik Tahsisat teslim yükümlülüğü (yükümlülük yılının Kasım ayı son iş günü)Kaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026
• 01.01.2028Dönem başlangıcı Türkiye ETS birinci uygulama döneminin başlangıcıKaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı · erişim 28.08.2026

Kaynak: Resmî Gazete — Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
İklim Değişikliği Başkanlığı — Mevzuat · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS 1 ve TSRS 2)

Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) · yayın 29.12.2023 · Resmî Gazete sayı 32414 (1. Mükerrer)

Türkiye'deki zorunlu sürdürülebilirlik raporlamasının standart metnidir; uluslararası ISSB standartlarının Türkçe karşılığı olduğu için AB'li alıcının sorduğu veriyle büyük ölçüde örtüşür.

İçinde ne var

• TSRS 1: sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilerin açıklanmasına ilişkin genel hükümler
• TSRS 2: iklimle ilgili açıklamalar; fiziksel ve geçiş riskleri ile sera gazı bilgisinin sunumu
• Her iki standart için karar gerekçeleri belgeleri ve uygulama kapsamına ilişkin Kurul kararları

İlgili kritik tarihler

• 16.01.2026YürürlükTSRS uygulama kapsamı eşik değerlerinin yeniden belirlenmesiKaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026

Kaynak: KGK — Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Türkiye'nin Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi ve II. Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı · yayın 08.01.2024 · II. UEVEP, 2024-2030 dönemi

Enerji verimliliği yatırımının kamu tarafındaki çerçevesini ve hangi mekanizmadan yararlanılabileceğini gösterir; karbon yoğunluğunu azaltmanın en düşük maliyetli kaleminde yol gösterir.

İçinde ne var

• Yedi sektör başlığı altında altmış bir eylem ve bunlara bağlı faaliyet listesi
• Sanayi tesisleri için enerji yöneticisi görevlendirme, enerji etüdü ve verimlilik artırıcı proje mekanizmaları
• Önceki dönem eylem planının yatırım, enerji tasarrufu ve emisyon azaltımı gerçekleşmeleri

İlgili kritik tarihler

• 31.12.2053Hedef yılı Türkiye 2053 net sıfır emisyon hedefiKaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı · erişim 27.08.2026

Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı — Enerji Verimliliği · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

YEK-G — Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Sistemi

Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ)

Tükettiği elektriğin yenilenebilir kaynaklı olduğunu belgelemek isteyen firma için Türkiye'deki resmî araçtır; dolaylı emisyon hesabında kullanılan belge buradan alınır.

İçinde ne var

• Yenilenebilir kaynaktan üretilen elektriğin kaynak garantisinin belgelendirilmesi ve devredilmesi esasları
• Organize YEK-G piyasasında aylık işlem dönemleri, teminat süreçleri ve uzlaştırma bildirimleri
• Sistem kullanıcı kılavuzu, genel esaslar ve süreçler ile örnek finans belgeleri

Kaynak: EPİAŞ — YEK-G · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
EPİAŞ — Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Sistemi · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Yeşil Mutabakat Eylem Planı

T.C. Ticaret Bakanlığı · yayın 16.07.2021 · 2021/15 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ekinde yayımlandı

Türkiye'nin Avrupa Yeşil Mutabakatı'na uyum politikasını kurumsal sorumluluklarla tanımlayan temel belgedir; kamu tarafındaki muhatabı bulmayı kolaylaştırır.

İçinde ne var

• Dokuz ana başlık altında toplanan otuz iki hedef ve seksen bir eylemden oluşan ulusal uyum çerçevesi
• Sınırda karbon düzenlemeleri, yeşil finansman, temiz enerji, döngüsel ekonomi ve yeşil tarım başlıkları
• Her eylem için sorumlu kurum, işbirliği yapılacak kuruluşlar ve beklenen çıktı tanımı

İlgili kritik tarihler

• 31.12.2030Hedef yılı AB 2030 iklim hedefi: 1990'a göre en az %55 net azaltımKaynak: Avrupa Komisyonu · erişim 27.08.2026
• 31.12.2053Hedef yılı Türkiye 2053 net sıfır emisyon hedefiKaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı · erişim 27.08.2026

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı — Yeşil Mutabakat Eylem Planı ve Çalışma Grubu · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
T.C. Ticaret Bakanlığı — Yeşil Mutabakat Eylem Planı (PDF) · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Yeşil OSB Sertifikasyonu — kriter yapısı ve başvuru çerçevesi

Türk Standardları Enstitüsü (TSE) — Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı programı

Organize sanayi bölgesinde yer alan firma için bölgenin yeşil dönüşüm çerçevesini gösterir; ön koşullar firmanın kendi yönetim sistemi gündemini de belirler.

İçinde ne var

• Altı ön koşul ve kırk performans kriterinden oluşan değerlendirme yapısı
• Kriterlerin dört başlıkta gruplanması: OSB yönetimi, ekonomik, çevresel ve sosyal performans
• Ön koşullar arasında atıksu arıtma, ISO 14001 ve ISO 50001 belgeleri, sıfır atık belgesi ve sürdürülebilirlik birimi

Kaynak: TSE — Çevreye Duyarlı ve Sürdürülebilir Üretim İçin Yeşil OSB Sertifikasyonu · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

7552 sayılı İklim Kanunu

Resmî Gazete · yayın 09.07.2025

Türkiye'deki karbon fiyatlama düzeninin çatı kanunudur; ulusal emisyon ticaretine ilişkin ikincil mevzuatın tamamı bu kanuna dayanır.

İçinde ne var

• Üç kısım hâlinde genel esaslar, iklim değişikliğiyle mücadele araçları, gelirler ve ceza hükümleri
• Emisyon Ticaret Sistemi ile sera gazı emisyon izni yükümlülüğünün yasal dayanağı ve karbon fiyatlama bölümü
• İklim Değişikliği Başkanlığı ile Karbon Piyasası Kurulunun görev ve yetkileri, net sıfır emisyon çerçevesi

İlgili kritik tarihler

• 09.07.2025Yürürlük7552 sayılı İklim Kanununun yürürlüğe girmesiKaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026
• 09.07.2028Son tarih Sera gazı emisyon izni için tanınan üç yıllık sürenin bitişiKaynak: Resmî Gazete · erişim 27.08.2026
• 31.12.2053Hedef yılı Türkiye 2053 net sıfır emisyon hedefiKaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı · erişim 27.08.2026

Kaynak: Resmî Gazete — İklim Kanunu (Kanun No. 7552) · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

AB dışı tesis operatörleri için CBAM uygulama rehberleri (sektörel set)

Özgün adı: Guidance documents on CBAM implementation for installation operators outside the EU

Avrupa Komisyonu — Vergilendirme ve Gümrük Birliği Genel Müdürlüğü · yayın 14.08.2026 · On belgeden oluşan set: giriş, hesaplama yöntemleri ve altı sektör rehberi

Üretici tarafındaki hesap yönteminin resmî kaynağıdır; sektör rehberi, hangi süreç emisyonunun hangi ürüne yazılacağını gösterir.

İçinde ne var

• Temel kavramlara giriş ve emisyon hesaplama yöntemlerinin karşılaştırılması
• Altı sektör için ayrı rehber: çimento, hidrojen, gübre, demir-çelik, alüminyum, elektrik
• Ücretsiz tahsisat düzeltmesi ve sektör özelinde sistem sınırı tanımlarına ilişkin bölümler

İlgili kritik tarihler

• 30.09.2027Son tarih 2026 ithalatı için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimiKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026

Kaynak: Avrupa Komisyonu — CBAM legislation and guidance · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
Avrupa Komisyonu — CBAM sectors · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

AB Taksonomi Tüzüğü ve teknik tarama ölçütleri

Özgün adı: Regulation (EU) 2020/852 — EU taxonomy for sustainable activities

Avrupa Komisyonu / EUR-Lex · yayın 18.06.2020

Yeşil kredi ve yeşil tahvil değerlendirmelerinde kullanılan sınıflandırma budur; finansman ararken karşılaşılan ölçüt setinin kaynağıdır.

İçinde ne var

• Ekonomik faaliyetin çevresel açıdan sürdürülebilir sayılması için gereken dört koşul
• Altı çevresel amaç: iklim azaltım, iklim uyum, su, döngüsel ekonomi, kirlilik, biyoçeşitlilik
• Delege tasarruflarla belirlenen teknik tarama ölçütleri ve Taksonomi Navigator aracı

Türkçe özet

AB Taksonomisi, hangi ekonomik faaliyetin çevresel açıdan sürdürülebilir sayılacağını tanımlayan bir sınıflandırma sistemidir. Amacı, yeşil olduğu söylenen yatırımların ortak ve ölçülebilir bir ölçütle değerlendirilmesini sağlamaktır. Tüzük altı çevresel amaç belirler: iklim değişikliğinin azaltılması, iklim değişikliğine uyum, su ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı, döngüsel ekonomiye geçiş, kirliliğin önlenmesi ve kontrolü, biyoçeşitliliğin korunması. Bir faaliyetin sürdürülebilir sayılması için bu amaçlardan en az birine önemli katkı sağlaması, diğerlerine ciddi zarar vermemesi, asgari sosyal güvenceleri karşılaması ve teknik tarama ölçütlerine uygun olması gerekir. Ölçütler tüzük metninde değil, delege tasarruflarda sektör sektör tanımlanır. Komisyon, sektörleri görsel olarak tarayabilen bir navigasyon aracı sunar. Türkiye'deki bir üretici için taksonominin doğrudan bir raporlama yükümlülüğü yoktur. Önemi finansman tarafındadır: yeşil kredi, yeşil tahvil ya da uluslararası finans kuruluşu kaynağı değerlendirilirken yatırımın taksonomiye uyumu sorulabilir. Yatırım kararı öncesinde hangi ölçütlerin uygulanacağını bilmek, projenin teknik tasarımını da etkiler. Örneğin bir enerji verimliliği yatırımı ya da yenilenebilir kaynak kurulumu, taksonomi ölçütlerine uygun biçimde belgelendirildiğinde finansman değerlendirmesinde daha kolay karşılık bulabilir. Sınıflandırmanın bir başka pratik sonucu, kavramların tek anlamda kullanılmasıdır: bir faaliyetin yeşil sayılıp sayılmadığı beyana değil tanımlı ölçütlere bağlanır. Bu, kurumsal iletişimde de ölçülü bir dil kurmayı kolaylaştırır. Taksonomi metni ile teknik ölçütlerin ayrı belgelerde bulunduğu unutulmamalıdır; tüzük çerçeveyi, delege tasarruflar ise sektör bazındaki somut eşikleri verir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bir yatırım değerlendirmesi değildir; kendi değerlendirmenizi yapmanız ve gerekiyorsa ilgili kurumla teyit etmeniz gerekir.

Kaynak: Avrupa Komisyonu — EU taxonomy for sustainable activities · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) — Regulation (EU) 2020/852 · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

AB'ye ürün ithal edenler için CBAM uygulama rehberi

Özgün adı: Guidance document on CBAM implementation for importers of goods into the EU

Avrupa Komisyonu — Vergilendirme ve Gümrük Birliği Genel Müdürlüğü · yayın 30.05.2024 · İngilizce ve diğer yirmi üç AB dilinde yayımlandı

AB'li alıcının neyi neden istediğini gösterir; müşteri talebini yorumlamak yerine kaynağından okumayı sağlar.

İçinde ne var

• İthalatçının yükümlülük zincirinin adım adım anlatımı ve gerekli kayıt işlemleri
• Üreticiden hangi verinin hangi formatta istendiği ve iletişim şablonunun kullanımı
• Beyan içeriği, doğrulama gereksinimi ve kayıt tutma yükümlülüğüne ilişkin açıklamalar

İlgili kritik tarihler

• 01.01.2026YürürlükCBAM yıllık kütle eşiği (de minimis muafiyeti) — 50 tonKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 01.02.2027Dönem başlangıcı CBAM sertifikalarının satışa açılmasıKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 31.03.2027Periyodik Çeyrek sonlarında en az %50 CBAM sertifikası bulundurma yükümlülüğüKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 30.09.2027Son tarih 2026 ithalatı için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimiKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026

Kaynak: Avrupa Komisyonu — CBAM legislation and guidance · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (ESRS) — (AB) 2023/2772 Delege Tüzüğü

Özgün adı: Commission Delegated Regulation (EU) 2023/2772 — European Sustainability Reporting Standards

Avrupa Komisyonu (EUR-Lex) · yayın 31.07.2023 · Omnibus I sonrası revizyon süreci delege tasarruflarla yürütülüyor

AB'li alıcının rapor formatı ve veri noktası dili bu standartlardan gelir; tedarikçiye gelen soru listesinin kaynağı çoğu zaman burada bulunur.

İçinde ne var

• Çapraz kesen standartlar: genel esaslar ve genel açıklamalar
• Çevre, sosyal ve yönetişim başlıkları altında tematik standartlar ve veri noktaları
• Çifte önemlilik değerlendirmesinin nasıl yapılacağına ilişkin uygulama gereklilikleri

Türkçe özet

Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları, Birlik içindeki kapsamdaki işletmelerin sürdürülebilirlik bilgisini hangi başlıklarda ve hangi ayrıntı düzeyinde açıklayacağını belirler. Yapı üç katmanlıdır. Çapraz kesen standartlar genel esasları ve genel açıklamaları düzenler; tematik standartlar çevre, sosyal ve yönetişim başlıklarını ayrıntılandırır; her standart altında somut veri noktaları tanımlanır. Yaklaşımın merkezinde çifte önemlilik vardır: işletme hem faaliyetlerinin çevre ve insan üzerindeki etkisini hem de sürdürülebilirlik konularının kendi finansal durumu üzerindeki etkisini değerlendirir. Türkiye'deki tedarikçi bu standartların doğrudan muhatabı değildir. Ancak AB'li alıcı kendi raporunu bu standartlara göre hazırladığı için tedarik zincirinden istediği veriyi de aynı dille ister. Alıcıdan gelen soru listesindeki başlıkların çoğu bu standartların veri noktalarına karşılık gelir. Bu nedenle standartların içindekiler düzeyinde tanınması, gelen talebi yorumlamayı kolaylaştırır. Ölçek olarak daha küçük bir işletmenin bu standartların tamamını uygulaması beklenmez; küçük ve orta ölçekli işletmeler için tasarlanmış gönüllü standart daha uygun bir başlangıç noktasıdır. Uygulamada en çok karışan nokta, alıcının gönderdiği soru listesinin tedarikçinin kendi yükümlülüğü sanılmasıdır; oysa yükümlülük alıcıda doğar, tedarikçiden istenen ise alıcının açıklamasını mümkün kılan veridir. Bu ayrım, talebin kapsamını müzakere etmeyi de kolaylaştırır. Standart seti Omnibus I sonrasında revize edilmektedir; sektöre özgü standartlardan vazgeçilmiştir. Güncel hâl için Komisyonun delege tasarruf sayfası izlenir.

İlgili kritik tarihler

• 01.01.2027Yürürlük CSRD kapsam eşiği: 1.000 çalışan ve 450 milyon euro net ciroKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 27.08.2026

Kaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) — Commission Delegated Regulation (EU) 2023/2772 · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
Avrupa Komisyonu — Corporate sustainability reporting · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Avrupa Yeşil Mutabakatı — politika çerçevesi ve uygulama alanları

Özgün adı: Delivering the European Green Deal

Avrupa Komisyonu

CBAM, CSRD ve taksonomi gibi tekil düzenlemelerin hangi çatı politikanın parçası olduğunu gösterir; bağlamı kurmak için başlangıç okumasıdır.

İçinde ne var

• Altı dönüşüm alanı: ulaşım, sanayi, enerji sistemi, binalar, doğa koruma, uluslararası işbirliği
• Sanayi tarafında net sıfır teknoloji üretim kapasitesine ilişkin politika hedefleri
• Enerji sisteminde yenilenebilir pay ve enerji verimliliği hedeflerinin çerçevesi

İlgili kritik tarihler

• 31.12.2030Hedef yılı AB 2030 iklim hedefi: 1990'a göre en az %55 net azaltımKaynak: Avrupa Komisyonu · erişim 27.08.2026
• 31.12.2040Hedef yılı AB 2040 ara iklim hedefi: 1990'a göre %90 net azaltımKaynak: Avrupa Komisyonu · erişim 27.08.2026
• 31.12.2050Hedef yılı AB 2050 iklim nötrlüğü hedefiKaynak: Avrupa Komisyonu · erişim 27.08.2026

Kaynak: Avrupa Komisyonu — Delivering the European Green Deal · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

CBAM kapsamındaki ürünlerin resmî listesi — (AB) 2023/956 Ek I (konsolide metin)

Özgün adı: Regulation (EU) 2023/956, Annex I — Goods and greenhouse gases (consolidated text)

Avrupa Parlamentosu ve Konseyi (EUR-Lex) · yayın 20.10.2025 · (AB) 2025/2083 değişikliklerini içeren konsolide sürüm

Bir ürünün kapsamda olup olmadığı yalnızca bu liste üzerinden anlaşılır; teşhis akışı kullanıcıyı karar vermek yerine bu resmî listeye yönlendirir.

İçinde ne var

• Kapsamdaki ürünlerin Kombine Nomanklatür (CN) kodlarıyla listelenmesi
• Altı sektör ayrımı: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik, hidrojen
• Her ürün grubu için beyan edilecek sera gazlarının ve emisyon türlerinin belirtilmesi

Türkçe özet

Ek I, mekanizmanın hangi ürünleri kapsadığını gösteren bağlayıcı listedir. Liste ürün adıyla değil gümrük tarife kodlarıyla (Kombine Nomanklatür, CN) kurulmuştur. Bunun pratik sonucu şudur: bir firmanın kapsamda olup olmadığı, ürününün ticari adı ya da sektörel tanımı değil, ihracat beyannamesinde yazan tarife kodu üzerinden belirlenir. Liste altı ürün grubunu içerir: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen. Her grup için hangi sera gazlarının ve hangi emisyon türlerinin beyana konu olduğu ayrıca belirtilmiştir; bazı ürünlerde yalnızca doğrudan emisyon, bazılarında dolaylı emisyon da hesaba girer. Liste sabit değildir; tüzük değiştikçe ürün kapsamı da güncellenir. Bu nedenle güncel hâli için konsolide metnin okunması gerekir. Kapsam kontrolü yapılırken iki nokta karışabilir. Birincisi, aynı sektörde üretim yapmak kapsamda olmak anlamına gelmez; belirleyici olan ürünün kodudur. İkincisi, ara girdi olarak satılan bir ürünün kendisi listede yer alıyorsa, o girdinin emisyonu nihai ürünün hesabına taşınır. Ürününün kodunu bilmeyen firma için makul yol, ihracat beyannamesindeki tarife kodunu almak ve gümrük müşavirinden teyit ederek bu liste ile karşılaştırmaktır. Kodun tek hanesi bile kapsamı değiştirebildiği için beyanname üzerindeki kodun tam hâliyle karşılaştırılması gerekir. Listede olmayan bir ürün için de tedarik zinciri üzerinden bir veri talebi gelebilir; bu talebin kaynağı düzenleme değil, alıcının kendi raporlama ihtiyacıdır. Nihai değerlendirme ilgili kurumla ve alıcıyla teyit edilir.

İlgili kritik tarihler

• 01.01.2026Dönem başlangıcıCBAM kesin döneminin başlangıcıKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 01.01.2026YürürlükCBAM yıllık kütle eşiği (de minimis muafiyeti) — 50 tonKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026

Kaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) — Regulation (EU) 2023/956 — consolidated text (Annex I) · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
Avrupa Komisyonu — CBAM sectors · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Fit for 55 paketi — mevzuat dosyalarının listesi

Özgün adı: Fit for 55: Delivering on the proposals

Avrupa Komisyonu

Sınırda karbon düzenlemesinin tek başına bir önlem olmadığını, birbirine bağlı bir paketin parçası olduğunu gösterir.

İçinde ne var

• Paketi oluşturan kabul edilmiş mevzuat dosyalarının tek listede sunumu
• Emisyon ticareti reformu, sınırda karbon düzenlemesi ve yük paylaşımı düzenlemesi
• Yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, binalar, ulaşım yakıtları ve metan düzenlemeleri

İlgili kritik tarihler

• 31.12.2030Hedef yılı AB 2030 iklim hedefi: 1990'a göre en az %55 net azaltımKaynak: Avrupa Komisyonu · erişim 27.08.2026

Kaynak: Avrupa Komisyonu — Fit for 55: Delivering on the proposals · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

GHG Protocol Değer Zinciri (Kapsam 3) Standardı

Özgün adı: Corporate Value Chain (Scope 3) Accounting and Reporting Standard

World Resources Institute (WRI) ve World Business Council for Sustainable Development (WBCSD) · yayın 01.01.2011

Büyük alıcının tedarikçiden veri istemesinin nedeni bu standarttır; tedarikçi kendi verisini alıcının hangi kategorisine girdiğini bilerek hazırlayabilir.

İçinde ne var

• Değer zinciri emisyonlarının on beş kategoride sınıflandırılması
• Tedarik zinciri yukarı akış ve satış sonrası aşağı akış emisyonlarının ayrı ele alınması
• Tüm sektörlerde uygulanabilir hesaplama ve raporlama yöntemi ile önceliklendirme yaklaşımı

Türkçe özet

Kapsam 3 Standardı, bir işletmenin kendi tesisleri dışında ama değer zinciri içinde oluşan emisyonları nasıl hesaplayacağını tanımlar. Kurumsal Standardın tamamlayıcısıdır ve emisyonların genellikle en büyük bölümünü oluşturan alanı ele alır. Standart, değer zinciri emisyonlarını on beş kategoriye ayırır. Yukarı akış tarafında satın alınan mal ve hizmetler, sermaye malları, yakıt ve enerji ile ilgili faaliyetler, taşımacılık, atık, iş seyahati ve çalışan ulaşımı yer alır. Aşağı akış tarafında satılan ürünlerin taşınması, işlenmesi, kullanımı ve ömür sonu bertarafı gibi kategoriler bulunur. Bu standardın Türkiye'deki tedarikçi açısından önemi doğrudandır. AB'li ya da büyük yurt içi bir alıcı, satın aldığı mal ve hizmetlerin emisyonunu kendi envanterinde raporlamak durumundadır. Bu nedenle tedarikçiden ürün başına emisyon verisi ister. Tedarikçi, kendi verisinin alıcının hangi kategorisine gireceğini bildiğinde talebin kapsamını ve ayrıntı düzeyini daha isabetli değerlendirebilir. Standart ayrıca hangi kategorilerin öncelikli hesaplanacağına ilişkin bir önceliklendirme yaklaşımı sunar; bütün kategorileri aynı hassasiyetle hesaplamak beklenmez. Küçük ölçekli bir tedarikçi için pratik sonuç şudur: alıcının istediği veri genellikle tek bir kategoriye, satın alınan mal ve hizmetlere karşılık gelir. Bu durumda ürün başına emisyon verisi hazırlamak, envanterin tamamını kurmaktan daha küçük bir iştir. Belge ücretsiz erişilebilir ve sektörden bağımsız uygulanabilecek biçimde yazılmıştır.

Kaynak: GHG Protocol (WRI/WBCSD) — Corporate Value Chain (Scope 3) Standard · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

GHG Protocol Kurumsal Muhasebe ve Raporlama Standardı

Özgün adı: GHG Protocol Corporate Accounting and Reporting Standard (Revised Edition)

World Resources Institute (WRI) ve World Business Council for Sustainable Development (WBCSD) · yayın 01.01.2015 · Gözden geçirilmiş sürüm; Kapsam 2 rehberi 2015'te eklendi

Karbon ayak izi hesabının dünya genelinde ortak dilidir; hem ISO standartları hem raporlama çerçeveleri bu yönteme dayanır.

İçinde ne var

• Kurumsal sera gazı envanterinin sınırlarının belirlenmesi: organizasyonel ve operasyonel sınırlar
• Kyoto Protokolü kapsamındaki yedi sera gazının muhasebeleştirilmesi ve raporlanması
• Baz yıl belirleme ve düzeltme kuralları, kiralanan varlıkların sınıflandırılması, Kapsam 2 rehberi

Türkçe özet

GHG Protocol Kurumsal Standardı, bir işletmenin sera gazı emisyonlarını nasıl hesaplayacağını ve raporlayacağını tanımlayan en yaygın yöntem setidir. WRI ve WBCSD tarafından hazırlanmıştır ve ücretsiz erişilebilir. Sonradan gelen pek çok çerçeve ile standardın hesap mantığı bu belgeye dayanır; bu nedenle karbon ayak izi çalışmasına başlayan işletme için doğal başlangıç noktasıdır. Standardın omurgası sınır belirleme ile kurulur. Organizasyonel sınır, hangi tesis ve iştirakin envantere gireceğini; operasyonel sınır ise hangi emisyon kaynaklarının hesaplanacağını belirler. Emisyonlar üç kapsama ayrılır: tesis içinde yakıt yanması ve süreçlerden kaynaklanan doğrudan emisyonlar, satın alınan elektrik, buhar ve ısıdan kaynaklanan dolaylı emisyonlar, değer zincirindeki diğer dolaylı emisyonlar. Standart, Kyoto Protokolü kapsamındaki yedi sera gazını kapsar ve bunları eşdeğer karbondioksit birimine çevirir. Ayrıca baz yıl seçimi ve zaman içinde karşılaştırılabilirliğin korunması için düzeltme kuralları, kiralanan varlıkların sınıflandırılması ve satın alınan elektriğin iki farklı yöntemle raporlanmasına ilişkin rehber içerir. Uygulamada bu belge, verinin nereden toplanacağını değil, toplanan verinin hangi mantıkla bir araya getirileceğini anlatır. Bu nedenle ilk okumada aranacak şey bir sayı listesi değil, kendi tesisinin sınırını nasıl çizeceğine ilişkin karardır. Standardın ISO tarafındaki karşılıklarıyla hesap mantığı büyük ölçüde örtüşür; ikisinden birini uygulayan işletme diğerine geçtiğinde veri altyapısını yeniden kurmak durumunda kalmaz.

Kaynak: GHG Protocol (WRI/WBCSD) — Corporate Standard · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Global Energy Review 2026

Özgün adı: Global Energy Review 2026

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) · yayın 20.04.2026 · Lisans: CC BY 4.0

Enerji dönüşümünün küresel yönünü kaynaklı veriyle gösterir; yatırım ve maliyet varsayımlarını gerçekle karşılaştırmaya yardımcı olur.

İçinde ne var

• Bir önceki yılın enerji sektörü eğilimlerinin bölge ve yakıt bazında ilk kapsamlı değerlendirmesi
• Elektrik arz ve talebi, teknoloji yayılımı ile enerji kaynaklı karbondioksit emisyonu verileri
• Enerji yoğunluğu ile hava koşullarının tüketim üzerindeki etkisine ilişkin çözümleme

Kaynak: IEA — Global Energy Review 2026 · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

ISO 14001:2015 — Çevre yönetim sistemleri

Özgün adı: ISO 14001:2015 Environmental management systems — Requirements with guidance for use

Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) · yayın 01.09.2015

Yeşil OSB ön koşulları ve pek çok alıcı denetimi bu belgeyi arar; çevre verisinin düzenli toplanmasının kurumsal altyapısını kurar.

İçinde ne var

• Kapsam: çevre yönetim sistemi kurulması ve sürdürülmesine ilişkin şartlar
• Metin telif kapsamındadır; alıntılanmaz ve çevrilmez
• Türkçe karşılığı TS EN ISO 14001 olarak TSE üzerinden, özgün metin ISO üzerinden edinilir

Telif uyarısıBu belgenin metni alıntılanmaz ve çevrilmez; yalnız numarası, başlığı ve kapsamı verilir. Tam metin, standardı yayımlayan kuruluştan edinilir.

Kaynak: ISO — ISO 14001:2015 · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

ISO 14064-1:2018 — Sera gazları: kuruluş düzeyinde nicelendirme ve raporlama

Özgün adı: ISO 14064-1:2018 Greenhouse gases — Part 1: Specification with guidance at the organization level for quantification and reporting of greenhouse gas emissions and removals

Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) · yayın 01.12.2018

Kurumsal karbon ayak izi doğrulamasında en sık atıf yapılan standarttır; doğrulayıcı kuruluş akreditasyonları da bu standarda göre verilir.

İçinde ne var

• Kapsam: kuruluş düzeyinde sera gazı emisyon ve uzaklaştırmalarının nicelendirilmesi ve raporlanması
• Metin telif kapsamındadır; alıntılanmaz ve çevrilmez
• Türkçe karşılığı TS EN ISO 14064-1 olarak TSE üzerinden, özgün metin ISO üzerinden edinilir

Telif uyarısıBu belgenin metni alıntılanmaz ve çevrilmez; yalnız numarası, başlığı ve kapsamı verilir. Tam metin, standardı yayımlayan kuruluştan edinilir.

Kaynak: ISO — ISO 14064-1:2018 · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
TSE — Kurumsal ana sayfa (TS EN karşılıkları) · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

ISO 14067:2018 — Sera gazları: ürünlerin karbon ayak izi

Özgün adı: ISO 14067:2018 Greenhouse gases — Carbon footprint of products — Requirements and guidelines for quantification

Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) · yayın 01.08.2018

Kuruluş değil ürün başına emisyon soruluyorsa yöntem çerçevesi budur; müşteriye ürün bazlı veri sunulacağında atıf yapılan standarttır.

İçinde ne var

• Kapsam: ürün düzeyinde karbon ayak izinin nicelendirilmesine ilişkin gereklilikler ve kılavuz
• Metin telif kapsamındadır; alıntılanmaz ve çevrilmez
• Türkçe karşılığı TS EN ISO 14067 olarak TSE üzerinden, özgün metin ISO üzerinden edinilir

Telif uyarısıBu belgenin metni alıntılanmaz ve çevrilmez; yalnız numarası, başlığı ve kapsamı verilir. Tam metin, standardı yayımlayan kuruluştan edinilir.

Kaynak: ISO — ISO 14067:2018 · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

ISO 50001:2018 — Enerji yönetim sistemleri

Özgün adı: ISO 50001:2018 Energy management systems — Requirements with guidance for use

Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) · yayın 01.08.2018

Enerji tüketim verisinin düzenli ölçülmesini kurumsallaştırır; dolaylı emisyon hesabının veri altyapısı çoğunlukla bu sistemden çıkar.

İçinde ne var

• Kapsam: enerji yönetim sistemi kurulması ve enerji performansının sürekli iyileştirilmesi şartları
• Metin telif kapsamındadır; alıntılanmaz ve çevrilmez
• Türkçe karşılığı TS EN ISO 50001 olarak TSE üzerinden, özgün metin ISO üzerinden edinilir

Telif uyarısıBu belgenin metni alıntılanmaz ve çevrilmez; yalnız numarası, başlığı ve kapsamı verilir. Tam metin, standardı yayımlayan kuruluştan edinilir.

Kaynak: ISO — ISO 50001:2018 · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

KOBİ'ler için Gönüllü Sürdürülebilirlik Raporlama Standardı (VSME)

Özgün adı: Voluntary sustainability reporting standard for non-listed SMEs (VSME)

EFRAG (Avrupa Komisyonu görevlendirmesiyle) · yayın 17.12.2024 · Komisyona teslim edilen nihai sürüm

Küçük ve orta ölçekli işletmenin gerçekten kullanabileceği ölçekte tek referanstır; alıcıdan gelen geniş soru listesine karşı orantılı bir çerçeve sunar. bu kaydın son doğrulandığı tarih itibarıyla bağlayıcı standart tasarrufu C(2026) 5011 ile kabul edilmiş ancak Resmî Gazetede yayımlanmamıştır; yayımlanana kadar geçerli referans tavsiye kararıyla önerilen standarttır.

İçinde ne var

• İki modül: temel modül ve daha ayrıntılı açıklamalar içeren kapsamlı modül
• Çevre başlığı: enerji ve sera gazı, kirlilik, su, biyoçeşitlilik, kaynak kullanımı ve döngüsellik
• Sosyal ve yönetişim başlıkları ile birlikte dijital şablon ve XBRL taksonomisi

Türkçe özet

VSME, borsada işlem görmeyen küçük ve orta ölçekli işletmeler için tasarlanmış gönüllü bir sürdürülebilirlik raporlama standardıdır. Avrupa Komisyonu'nun görevlendirmesiyle EFRAG tarafından hazırlanmış ve Komisyona teslim edilmiştir. Temel fikri, büyük işletmeler için geliştirilen ayrıntılı raporlama setinin küçük ölçekte uygulanabilir bir karşılığını sunmaktır. Standart iki modülden oluşur. Temel modül, işletmenin kendi ölçeğinde derleyebileceği asgari bilgi setini içerir. Kapsamlı modül, banka veya büyük alıcı gibi muhatapların daha ayrıntılı bilgi istediği durumlar için ek açıklamalar getirir. İçerik üç alanda toplanır: çevre başlığında enerji ve sera gazı emisyonları, kirlilik, su, biyoçeşitlilik ile kaynak kullanımı ve döngüsellik; sosyal başlıkta çalışan yapısı, iş sağlığı ve güvenliği, ücret, toplu sözleşme ve eğitim; yönetişim başlığında ise etik ve şeffaflık göstergeleri. Pratik değeri şudur: AB'li alıcı ya da finans kuruluşu geniş bir soru listesi gönderdiğinde, işletme kendi ölçeğine uygun ortak bir çerçeveye atıfla yanıt verebilir. Bu, hem veri toplama yükünü sınırlar hem de yanıtın karşılaştırılabilir olmasını sağlar. Aynı çerçeve, banka ya da kalkınma finansmanı görüşmelerinde de ortak bir dil kurmaya yarar. EFRAG ayrıca standardın uygulanmasını kolaylaştıran destek kılavuzları, eğitim materyalleri ve verinin toplanıp sunulmasını sağlayan dijital şablon ile XBRL taksonomisi yayımlamıştır; bu araçlar tabloyu sıfırdan kurma yükünü azaltır. Standart gönüllüdür; uygulanması bir yasal yükümlülük doğurmaz ve bir belgelendirme gerektirmez.

İlgili kritik tarihler

• 19.03.2027Son tarih Değer zinciri bilgi tavanı: 1.000 çalışanın altındaki işletmelerKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 27.08.2026

Kaynak: EFRAG — Voluntary reporting standard for SMEs (VSME) · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
Avrupa Komisyonu — Commission presents voluntary sustainability reporting standard to ease burden on SMEs · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 28.08.2026

Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması Direktifi (CSRD) — (AB) 2022/2464

Özgün adı: Directive (EU) 2022/2464 as regards corporate sustainability reporting

Avrupa Komisyonu / EUR-Lex · yayın 16.12.2022 · (AB) 2026/470 (Omnibus I) ile değiştirildi

AB'li alıcının veri talebinin arkasındaki asıl yükümlülük genellikle bu direktiftir; kapsam netleştiğinde tedarikçiden beklenenin sınırı da netleşir.

İçinde ne var

• Kapsamdaki işletmelerin sosyal ve çevresel risk, fırsat ve etkilerini açıklama yükümlülüğü
• Raporlamanın Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarına göre yapılması kuralı
• Kapsamın Omnibus I sonrası çalışan sayısı ve ciro ölçütüyle en büyük işletmelere yoğunlaşması

İlgili kritik tarihler

• 01.01.2027Yürürlük CSRD kapsam eşiği: 1.000 çalışan ve 450 milyon euro net ciroKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 27.08.2026
• 18.03.2026YürürlükOmnibus I Direktifinin yürürlüğe girmesiKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 27.08.2026

Kaynak: Avrupa Komisyonu — Corporate sustainability reporting · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) — Directive (EU) 2022/2464 · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Renewable capacity statistics 2026

Özgün adı: Renewable capacity statistics 2026

Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) · yayın 01.03.2026 · ISBN 978-92-9260-725-8; İngilizce, Fransızca ve İspanyolca tablolar

Yenilenebilir kapasitenin ülke bazında karşılaştırmalı resmî veri kaynağıdır; öz tüketim ve tedarik kararlarının bağlamını kurar.

İçinde ne var

• Son on yıla ait yenilenebilir elektrik üretim kapasitesi istatistikleri, ülke ve teknoloji bazında
• Kapasitenin tanımı: yenilenebilir kaynak kullanan santrallerin azami net üretim kapasitesi
• Üç dilli tablolar ve ayrıca indirilebilen yayın veri seti

Kaynak: IRENA — Renewable capacity statistics 2026 · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasını kuran (AB) 2023/956 sayılı Tüzük

Özgün adı: Regulation (EU) 2023/956 establishing a carbon border adjustment mechanism

Avrupa Parlamentosu ve Konseyi (EUR-Lex) · yayın 16.05.2023 · (AB) 2025/2083 ile değiştirildi; konsolide metin 2025-10-20 tarihiyle yayımlandı

Mekanizmanın bağlayıcı hukuki metnidir; ikincil düzenlemeler, rehberler ve varsayılan değer tabloları bu tüzüğe dayanır. Bağlayıcı olan ikili metindir: (AB) 2023/956 ve onu değiştiren (AB) 2025/2083; Komisyonun yayımladığı konsolide metin kolaylık amaçlıdır ve kendisi bağlayıcı değildir.

İçinde ne var

• Kapsam, tanımlar, yetkili beyan sahibi statüsü ve mekanizmanın işleyişine ilişkin maddeler
• Gömülü emisyonun hesaplanması, doğrulanması ve beyan edilmesine ilişkin usul kuralları
• Sertifika satışı, iadesi ve üçüncü ülkede ödenmiş karbon fiyatının indirilmesine ilişkin hükümler

Türkçe özet

Bu tüzük, Avrupa Birliği'nin karbon fiyatlaması nedeniyle oluşan maliyet farkını ithal ürünlere de yansıtmak üzere kurduğu düzenin hukuki temelini oluşturur. Mantığı sadedir: Birlik içindeki üretici emisyonu için bir bedel ödüyorsa, aynı ürünü Birlik dışından ithal eden de karşılık gelen bedeli öder. Amaç, üretimin karbon fiyatının düşük olduğu ülkelere kayması riskini azaltmaktır. Yükümlülük ithalatçı tarafında doğar; Birlik gümrük sisteminde yetkili beyan sahibi statüsü alan ithalatçı, ithal ettiği ürünlerin gömülü emisyonunu beyan eder ve buna karşılık gelen sertifikayı teslim eder. Sertifika fiyatı Birlik emisyon ticareti sistemindeki tahsisat fiyatına bağlanmıştır. Üretim ülkesinde karbon fiyatı ödendiği kanıtlanabiliyorsa bu tutar düşülebilir. Türkiye'deki üretici için tüzük doğrudan bir beyan yükümlülüğü doğurmaz; ancak alıcısının beyanını yapabilmesi için üretim süreçlerine ilişkin emisyon verisini üretmesi ve paylaşması beklenir. Bu nedenle metin, tesis sınırlarının tanımı, üretim süreci ayrımı, doğrudan ve dolaylı emisyon kavramları ile doğrulama zinciri açısından okunmaya değerdir. Tüzük 2025 yılında değiştirilmiş, kapsam ve usul kuralları basitleştirilmiştir; bu nedenle konsolide metin üzerinden çalışılması yerinde olur. Metnin okunmasını kolaylaştıran bir ayrım daha vardır: tüzük çerçeveyi kurar, hesaplama ayrıntıları ve varsayılan değerler ise uygulama tüzükleri ile Komisyon rehberlerinde yer alır. Dolayısıyla bir soru tüzük metninde yanıtsız kalıyorsa, izlenecek yol Komisyonun mevzuat ve rehber sayfasıdır. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı yorum için ilgili kurum ya da hukuk müşaviri ile görüşülmesi gerekir.

İlgili kritik tarihler

• 01.01.2026Dönem başlangıcıCBAM kesin döneminin başlangıcıKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 01.01.2026YürürlükCBAM yıllık kütle eşiği (de minimis muafiyeti) — 50 tonKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 01.02.2027Dönem başlangıcı CBAM sertifikalarının satışa açılmasıKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 30.09.2027Son tarih 2026 ithalatı için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimiKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026
• 31.03.2027Periyodik Çeyrek sonlarında en az %50 CBAM sertifikası bulundurma yükümlülüğüKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 28.08.2026

Kaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) — Regulation (EU) 2023/956 establishing a carbon border adjustment mechanism · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
Avrupa Komisyonu — CBAM legislation and guidance · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
Avrupa Komisyonu — CBAM definitive regime · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 28.08.2026

Sürdürülebilirlik raporlaması ve özen yükümlülüğünü basitleştiren (AB) 2026/470 sayılı Direktif (Omnibus I)

Özgün adı: Directive (EU) 2026/470 amending Directives 2006/43/EC, 2013/34/EU, (EU) 2022/2464 and (EU) 2024/1760

Avrupa Parlamentosu ve Konseyi (EUR-Lex) · yayın 26.02.2026

Kapsam sorusunun güncel yanıtı bu metindedir; önceki eşiklere göre yapılmış değerlendirmeler geçerliliğini yitirmiş olabilir.

İçinde ne var

• Kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması direktifinin kapsamının çalışan sayısı ve ciro ölçütüyle daraltılması
• Sektöre özgü raporlama standartlarının kaldırılması ve bilgi talep etme sınırlarının netleştirilmesi
• Tedarik zinciri özen yükümlülüğü direktifinin kapsamının daraltılması ve muafiyetlerin genişletilmesi

Türkçe özet

Omnibus I olarak anılan bu direktif, Avrupa Birliği'nin sürdürülebilirlik raporlaması ve tedarik zinciri özen yükümlülüğü kurallarını basitleştirmek üzere kabul edilmiştir. Getirdiği en belirgin değişiklik kapsam daraltmasıdır: kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması yükümlülüğü, çalışan sayısı ve net ciro ölçütlerini birlikte aşan büyük işletmelere yoğunlaştırılmıştır. Sektöre özgü raporlama standartları setinden vazgeçilmiş, işletmelerin tedarik zincirinden bilgi talep etme sınırları netleştirilmiştir. Tedarik zinciri özen yükümlülüğü tarafında da kapsam daraltılmış, finansal holding yapıları için muafiyet getirilmiş ve bağlı ortaklık muafiyeti genişletilmiştir. Türkiye'deki bir tedarikçi açısından bu metnin okunmasının iki nedeni vardır. Birincisi, AB'li alıcının kendi raporlama yükümlülüğünün kapsamı değiştiği için tedarikçiden istenen verinin gerekçesi ve ayrıntı düzeyi de değişebilir. İkincisi, daha önce dolaşımda olan eşik ve tarih bilgileri güncelliğini yitirmiş olabilir; bu nedenle ikincil derlemeler yerine direktif metninin kendisine bakılması yerinde olur. Direktifin üye devletlerin ulusal hukuklarına aktarılmasıyla birlikte uygulama ayrıntıları ülke bazında farklılaşacaktır; aynı alıcı grubunun farklı ülkelerdeki şirketleri bu nedenle farklı takvimlerle hareket edebilir. Metnin bir başka sonucu, küçük ve orta ölçekli işletmelere yönelik veri taleplerinin sınırının netleşmesidir: kapsam dışı bir işletmeden istenebilecek bilgi, gönüllü standart ölçeğinde tanımlanmış bir çerçeveye bağlanır. Bu bir hukuki değerlendirme değildir; bağlayıcı yorum için hukuk müşaviri ile görüşülmesi gerekir.

İlgili kritik tarihler

• 18.03.2026YürürlükOmnibus I Direktifinin yürürlüğe girmesiKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 27.08.2026
• 01.01.2027Yürürlük CSRD kapsam eşiği: 1.000 çalışan ve 450 milyon euro net ciroKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 27.08.2026
• 26.07.2029Yürürlük CSDDD eşiği (5.000 çalışan / 1,5 milyar euro) ve uygulamanın 26 Temmuz 2029'a ötelenmesiKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 27.08.2026
• 19.03.2027Son tarih Değer zinciri bilgi tavanı: 1.000 çalışanın altındaki işletmelerKaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) · erişim 27.08.2026

Kaynak: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) — Amending Directive (EU) 2026/470 · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A
Avrupa Komisyonu — Corporate sustainability reporting · erişim 27.08.2026 · güven kademesi A · son doğrulama 27.08.2026